امروز

جمعه, ۱ شهریور , ۱۳۹۸

  ساعت

۰۶:۲۳ قبل از ظهر

سایز متن   /

امروز در سانحه پلاسکوی تهران، شاهد تاثیر تماشاچی (Bystander effect) بودیم. این پدیده برای ما جدید نیست و قبلا بارها از زمان حادثه میدان کاج تهران تا امروز شاهد آن بوده ایم.
این اثر اولین بار توسط دو روانشناس اجتماعی به نام های لاتانه و دارلی پس از قتل فجیع یک دختر در نیویورک در سال ۱۹۶۴ عنوان شد. در آن حادثه مردم زیادی شاهد حادثه بودند اما هیچ کدام هیچ اقدامی نکردند و حتی با پلیس تماس نگرفتند.
فقط و فقط به تماشا ایستادند. اثر تماشاچی از نظر علمی این طور تعریف می شود: هر چه افراد ببننده ی یک حادثه بیشتر باشند، شانس این که کسی برای کمک کاری انجام دهد کم تر می شود. در واقع حضور افراد در صحنه، تمایل بقیه را برای کمک کمتر می کند. از این اثر به اسم انتشار مسئولیت نیز نام برده می شود.

در روزگار گوشی های هوشمند و اعتیاد افراد به Like، دیده شدن و تایید در شبکه های مجازی، اثر تماشاچی جنبه های جدیدی پیدا کرده است. افرادی که به جای کمک رسانی، در کنار صحنه حادثه و حتی گاهی در میانه ی میدان بدون در نظر گرفتن خطرهای موجود و یا مزاحمت در روند کمک رسانی در حال فیلم گرفتن هستند.

این افراد نه تنها برای خود خطرناک هستند و خود را در معرض خطر قرار می دهند ( مثل همان کسانی که در داخل ساختمان در حال عکس گرفتن از طبقات بالای ساختمان که در آتش در حال سوختن بودند، فیلم هایشان را در شبکه های اجتماعی شاهد هستیم) و هم برای دیگران خطرناک هستند چرا که نه تنها کمکی نمی کنند بلکه در مسیر امدادرسانی خلل ایجاد می کنند و چه بسا با باعث شدن چند دقیقه تاخیر در رسیدن آمبولانس باعث کشته شدن کسی می شوند.

چرا کمک نمی کنیم؟

روانشناسان علت های زیادی را برای چنین رفتاری بیان می کنند:

۱- عمق حادثه و اهمیت کمک رسانی را نمی دانیم

گاهی صحنه ای را می بینیم اما از درک اهمیت اتفاقی که افتاده عاجز هستیم. درک حادثه بسیار به واکنش بقیه افرادی که اطراف ما هستند وابسته است. اگر باقی افراد در کمال خونسردی و بی خیالی رفتار کنند، ما نیز به نظرمان حادثه چندان وخیم نمی رسد. همان قضیه ی همه این جا ایستاده اند و کسی کاری نمی کند پس لابد خبر مهمی نیست. خیلی از افرادی که در اطراف ساختمان پلاسکو جمع شده بودند نیز به همدیگر نگاه کردند و همان جا ماندند و به گرفتن فیلم ادامه دادند و حتی برا شکار تصاویر ناب تر و گرفتن زویای بهتر از ماشین های آتش نشانی بالا هم رفتند و … .

۲- پراکندگی مسئولیت
هر چه تعداد افرادی که در صحنه حادثه حاضر هستند بیش تر باشد، ما کم تر برای کمک یا انجام کار موثر پیش قدم می شویم. هر کدام مسئولیت را به عهده ی دیگری می اندازیم. بالاخره کسی پیدا می شود که راه را باز کند. بالاخره کس دیگری کنار می رود تا راه برای آمبولانس باز شود. بالاخره، بالاخره،… و همبن بالاخره ها می شود صدها نفر که در صحنه حادثه ایستاده اند و منتظرند تا بقیه صحنه را خالی کنند، بقیه برای کمک به مصدوم اقدام کنند، بقیه با پلیس تماس بگیرند، بقیه ….

۳- اعتیاد به لایک

همه ی ما با رقابتی که در شبکه های مجازی برای دیده شدن بروز پیدا کرده آشنا هستیم و حتی شاید خود ما هم یکی از همین رقابت کننده ها هستیم. این اعتیاد و نیاز به دیده شدن هر روزه و سرعت تغییر موضوعات و کوتاه بودن مدت محبوبیت یک تصویر یا خبر یا مطلب ما، حرص و ولعمان را برای شکار لحظه های خاص تر و هر چه سریعتر آپلود کردن آن بیش تر و بیش تر کرده است. فرد معتاد بر روی رفتار خود خیلی کنترل آگاهانه ندارد. بسیاری از این افراد تماشاچی بدون این که خود بدانند معتاد تشویق افراد مجازی شده اند و برای گرفتن چند ثانیه از تصویر یک فاجعه/سانحه، حاضرند تمام هشدارهای درونی وجدان خود و هشدارهای بیرونی نیروهای انتظامی در محل حادثه را نادیده بگیرند و تبدیل شوند به تماشاچیانی که دلخراشی مزاحمتشان برای گروه های امداد گاهی از خود فاجعه پررنگ تر می شود.

چه کار کنیم تا یک تماشاچی نباشیم؟

۱- اول از همه این که اگر زمانی در یک حادثه اورژانسی قرار گرفتید و اطرافتان را تماشاچی ها پر کرده بودند، یادتان باشد که اولین واکنشی که به طور غریزی به ذهن شما و مطمئنا تماشاچی های اطرافتان می رسد این است که مسئولیتی ندارید. در همان لحظه مسئله ” انتشار مسئولیت” را که در قسمت های قبلی با هم خواندیم را به یاد بیاورید. این یادآوری شاید باعث شود به خاطر بیاورید که در هر حادثه ای شما و هر کس دیگری که در صحنه حضور دارند ۱۰۰ درصد در قبال نجات جان تک تک حادثه دیده ها مسئول هستید. مسئول کمک به حادثه دیده ها و خبر دادن به مسئولان اگر امدادگران نیستند و مسئول ترک محل و باز کردن فضا برای امدادگران اگر قبلا به محل رسیده اند.
۲- اگر خودتان در جایگاه آسیب دیده هستید و به کمک نیاز دارید، این مسئولیت شماست که از میان تماشاچی ها یکی را وادار کنید تا در قبال نجات شما احساس مسئولیت کند. وقتی ما نیاز به کمک داریم و اطرافمان را تعداد زیادی تماشاچی احاطه کرده اند معمولا به طور جمعی برای کمک درخواست می کنیم و به خود می گوییم بالاخره یکی از میان این همه تماشاچی به ما کمک خواهد کرد.

اما اگر از کارشناسان دفاع شخصی هم بپرسید به شما می گویند که از میان تماشاچی ها یکی را پیدا کنید و مستقیما مخاطب قرار دهید و تقاضای کمک کنید. با این کار آن شخص را مجبور می کنید تا خود را مسئول نجات شما بداند و در این صورت شانس کمک به شما افزایش خواهد یافت.
همین روش برای کمک خواستن از دیگران برای همراهی با شما برای نجات یک آسیب دیده هم جواب می دهد. زمانی که می خواهید برای کمک به فردی که آسیب دیده پیش قدم شوید یک نفر را انتخاب کنید و مستقیما بگویید به شما کمک کند. به دیگری مستقیما بگویید به اورژانس زنگ بزند. و همین طور تمام کمکی که لازم دارید را مستقیما درخواست کنید. این کار زنجیره ی “انتشار مسئولیت” را خواهد شکست.

۳- هر بار که در دل حادثه ای بودید و ماجرا برایتان هیجان انگیز بود و گوشی خودتان را برای فیلم گرفتن آماده می کردید چند چیز را برای خودتان یادآوری کنید:

– ممکن است کسانی همین الان به کمک شما احتیاج داشته باشند و اقدام کوچکی مثل تماس با اورژانس، فریادی برای فراری دادن ضاربین و یا حتی اقدام کوچکی مثل ترک محل یا کنار رفتن از جلوی یک آمبولانس می تواند تاثیری به عظمت یتیم نشدن یک کودک یا فلج نشدن یک انسان داشته باشد. خودتان را عادت بدهید به مقایسه ی کوچکی عملتان با بزرگی نتیجه آن

– فیلم شما در شبکه های اجتماعی بارها لایک خواهد خورد اما خودتان به عنوان فرد بی مسئولیتی شناخته خواهید شد که در لحظه بحران به جای رفتار کردن مانند یک فرد مسئول و بالغ ترجیح می دهد کنار بایستد و تنها یک تماشاچی باشد. به جای فیلم گرفتن از حادثه، تجربه ی کمک کردن خود یا ترک کردن محل حادثه به عنوان فردی مسئول را در شبکه های اجتماعی نشر دهید. به این روش هم محبوبیتی عمیق تر و بیش تر دریافت خواهید کرد، هم به عنوان یک فرد مسئول و آموزش دهنده شناخته خواهید شد و هم مطمئن باشید لایک های بیش تر و از افراد معتبرتر دریافت خواهید کرد.

نتیجه: ما معمولا فکر می کنیم هر چه تعداد تماشاچی ها بیش تر باشد افراد بیش تری برای کمک پیش قدم خواهند شد ولی تجربیات همه ما و آزمایشات کارشناسان نشان داده که چنین چیزی دقیقا تاثیر عکس خواهد داشت. پس با آگاه کردن خود و دیگران از اثر تماشاچی، کاری کنیم تا دفعه بعد تماشاچیان تبدیل به عمل کنندگانی مفید شوند و حادثه هایی مثل پلاسکو تبدیل به خاطره ای تلخ اما آموزنده شوند.

برای سلامتی آتش نشانانی که زیر آوار در ساختمان پلاسکو مانده اند، دعا کنیم.

اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
برچسب ها:
دیدگاهها

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد

قالب وردپرسدانلود رایگان قالب وردپرسپوسته خبری ایرانیقالب مجله خبریطراحی سایتپوسته وردپرسکلکسیون طراحی