امروز

دوشنبه, ۲۵ شهریور , ۱۳۹۸

  ساعت

۱۳:۵۹ بعد از ظهر

سایز متن   /

 

 

کتاب انسان خردمند (یووال نوح هراری)

 

چند هفته پیش، یکی از دوستانم به من گفت که در حال خواندن کتاب انسان خردمند است. نام نویسنده را پرسیدم و دیدم هراری است. انتظار نداشتم نسخه‌ی فارسی کتاب را ببینم و از این بابت خوشحال شدم. خواهش کردم که اگر کتاب را خواند و از ترجمه راضی بود (یا لااقل ترجمه را قابل تحمل می‌دانست) تصویری از کتاب را برایم ارسال کند تا در روزنوشته‌ها بگذارم. کتاب Sapiens را خریدم و چند ماه، هم‌نشین من بود.

چون مطالعه‌ی این بحث، اولویت اولم نبود، کمی طول کشید تا جای خود را در میان سایر کتابهایم – که هر کدام چند ماه در صف انتظار قرار داشتند – باز کند. تعبیر Brief (مختصر) که در تیتر فرعی کتاب مورد استفاده قرار گرفته، واقعاً شایسته‌ی این کتاب است. بشر، حدود دو میلیون سال است که بر روی زمین زندگی می‌کند، اما عمر انسان به شکلی که ما می‌شناسیم و ویژگی‌هایی که از او توقع داریم، هنوز به دویست هزار سال نرسیده است.

 

بگذریم از اینکه کتاب هراری، همین دوره را هم با شتابی شگفت‌آور مرور می‌کند و از کنار هر مقطع زمانی به سرعت می‌گذرد تا در نیمه‌های کتاب، به امروز انسان برسد و دیدگاه‌های خود را در مورد آینده‌ی مسیر انسان تشریح کند.

 

 

عنوان برخی از فصل‌های کتاب انسان خردمند

 

یکی از معیارهای من در انتخاب یک کتاب برای خرید و مطالعه، عنوان‌های فصل‌های مختلف کتاب است. از آنجا که ممکن است عنوان فصل‌ها، در فهرست معیارهای شما هم باشد، عناوین برخی از فصل‌های کتاب را در اینجا می‌آورم.

 

یک حیوان بی‌اهمیت
بزرگترین فساد تاریخ
ساخت اهرام
در تاریخ، چیزی به نام عدالت وجود ندارد
رایحه‌ی پول
کشف جهل و نادانی
ازدواج علم و امپراطوری
کیش سرمایه داری
چرخ صنعت
پایان انسان خردمند

 

درباره ترجمه کتاب انسان خردمند

 

اگر چه تا این لحظه که متن را می‌نویسم، سه نفر از دوستانم، بخش‌هایی از نسخه‌ی فارسی را خوانده‌اند و هر سه به اتفاق، کیفیت آن را تایید کرده‌اند. البته، فکر می‌کنم حتی وجود اشکال یا ضعف در چنین ترجمه‌هایی را هم باید پذیرفت و به دیده‌ی اغماض نگاه کرد.

جنس موضوع، چیزی است که ما در فارسی برای آن واژه‌های کافی در اختیار نداریم. بنابراین، می‌توان انتظار داشت که حتی خبره‌ترین مترجمان هم، در انتقال پاره‌ای از مفاهیم، با چالش‌های جدی مواجه شوند. به هر حال، به شخصه حتی اگر مترجمان، بخش‌های کوچکی از کتاب را هم با جرح و تعدیل یا حذف منتشر کرده باشند، همچنان به زحمت‌شان احترام می‌گذارم و شرایط‌شان را درک می‌کنم.

 

هوشمند؟ خردورز؟ اندیشمند؟ عاقل؟

 

چالش ترجمه‌ی چنین کتابی، حتی قبل از اینکه آن را باز کنید، از روی جلدش آغاز می‌شود. اصطلاح Homo Sapiens اصطلاحی لاتین است که در انگلیسی هم رایج شده و در فارسی، بر روی ترجمه‌ی آن اتفاق نظر وجود ندارد. قبل از اینکه کتاب به فارسی ترجمه شود، در برخی از نقدها و تحلیل‌ها، از آن تحت عنوان انسان هوشمند نام‌ برده بودند. خوشبختانه مترجمان کتاب، عنوان دقیق‌تر انسان خردمند را برای آن برگزیده‌اند.

 

 

Homo با Human که در انگلیسی به کار می‌رود، هم‌خانواده است و Sapiens و Sapientis کلمه‌ای نسبتاً رایج در نوشته‌های لاتین است. فکر می‌کنم بهترین ترجمه‌ی آن برای ما حکیم باشد. البته اگر بخواهیم از لاتین به فارسی ترجمه کنیم. تا جایی که من دیده‌ام این اصطلاح را در مورد فیلسوفان و بعضاً سیاستمداران، از سقراط و ارسطو تا آرلیوس و سیسرو به کار می‌برده‌اند. واژه‌نامه‌های انگلیسی، معمولاً Homo Sapiens را به Wise Man ترجمه می‌کنند و بر این مبنا، شاید انسان خردمند یا انسان خردورز ترجمه‌ی مناسبی باشد. البته فکر می‌کنم بشر خردورز ترجمه‌ی دقیق‌تری است.

 

 

چون بشر از انسان عام‌تر است. شاید به همین علت، کسانی که Human Rights را به فارسی ترجمه کردند، ترجیح دادند به جای حقوق انسان از اصطلاح حقوق بشر استفاده کنند.در نگاه من، خردورز هم، از خردمند دقیق‌تر است. چرا که خردورزی همواره به خردمندی منتهی نمی‌شود. خردورزی نوعی توانمندی است و خردمندی می‌تواند دستاورد این توانمندی باشد. به هر حال، ما در اینجا با یک واژه‌ی روزمره‌ی انگلیسی یا لاتین سر و کار نداریم و در مورد یک گونه (Species) حرف می‌زنیم. چیزی که نویسنده به خوبی در فصل اول کتاب، مورد بحث قرار داده است.

 

 

اما این را هم بگویم که اعراب – که به نظرم در ترجمه‌ی بسیاری از واژه‌های انگلیسی از ما دقیق‌تر هستند – اصطلاح عاقل را به عنوان ترجمه‌ی Sapiens به کار می‌برند و با توضیحاتی که در گذشته داده‌ام (در اینجا)، شاید انسان اندیشمند یا انسان اندیشه ورز یا بشر اندیشه ورز هم تعبیر مناسبی باشد. ممکن است برای خواننده‌ای که این جنس بحث‌ها را نخوانده، این نوع اصرار من به جزئیات، وسواسی زائد (یا شاید حتی بیمارگونه) به نظر برسد. اما جنس این کتاب و کتابهایی از این دست، عملاً حول مفهوم Sapiens می‌گردند و تفاوتی که در تفسیر این واژه وجود دارد، اردوگاه‌های متفاوت و گاه متعارضی را میان اهل تحقیق و مطالعه تشکیل داده است.

اشتراک گذاری در فیسبوک اشتراک گذاری در توییتر اشتراک گذاری در گوگل پلاس
برچسب ها:
دیدگاهها

شما هم می توانید دیدگاه خود را ثبت کنید

- کامل کردن گزینه های ستاره دار (*) الزامی است
- آدرس پست الکترونیکی شما محفوظ بوده و نمایش داده نخواهد شد

قالب وردپرسدانلود رایگان قالب وردپرسپوسته خبری ایرانیقالب مجله خبریطراحی سایتپوسته وردپرسکلکسیون طراحی